سه شنبه, 09 26th

Last updateD, d M Y ga

درآخرین روز هفته منابع طبیعی

به نام آنکه ذات پاکش زوال ناپذیر است

درآخرین روز هفته منابع طبیعی

درباره ی ما (جدیدترین تجربه ی تکامل طبیعت ) و

منابع  کره زمین

 

اصلا چه کسی اولین هشدارها را داد؟ چه کسی بود که دیدگاه عمیق تری نسبت به طبیعت پیرامون  خود داشت و متوجه شد که همه چیز در حال تغییر و بعد نابودی است؟

خانم راشل کارسون در سال ۱۹۶۲ کتابی به نام"بهار خاموش"نوشت که برنده  ۸  جایزه معروف و پرفروشترین کتاب تاریخ ساز شد. این کتاب به سرعت در سرار دنیا منتشر و وارد محافل نقد و بررسی شد و اینگونه نوشته های خانم کارسون سرآغازی برای جنبش های محیط زیستی بود و رفته رفته گروه های حفاظت از کره زمین در سراسر دنیا متولد شدند.  

اگر می خواهید راجع به این بانو بدانید در یک پاراگراف :

او به عمد محترم ترین اصول نهاد علم را مخاطب قرار داده و با خشمی بی امان نسبت به آنچه مردم در با طبیعت جنگ می کنند و او آن را " غیر مسولانه و ناراسته " می نامید، انسان ها را بر آن داشت تادر آنچه تحت لوای پیشرفت با حیات می کنند عمیق تر بنگرند. همچنین او  نسل آن زمان را مخاطبقرار داده و گفت: :نسل  آسوده خاطر: نمیتوان به مراقبت های دولت اطمینان کرد هر شهروند باید در شناخت پی آمد سیاست های دولت، مسئولیت بر عهده گیرد و هر سیاست غلطی را به چالش کشد.

امروز حدود نیم قرن از آن زمان گذشته اوضاع  در کشور ما به عنوان بخشی از ساکنین کره ی زمین چگونه است؟ ما در چه مسیری گام برداشته و حرکت می کنیم؟ یک تعریف، منبع چیست ؟ در یک تعریف عام یک منبع یا منبع طبیعی چیزی است که مورد احتیاج موجود زنده ، جامعه و یا بوم باشد به عبارت دیگر منبع یک چیز فایده آور است اما در رابطه با امور انسانی اصل مفید بودن یا مضر بودن هر چیزی می تواند به خاطر تکنولوژی ، اقتصاد و نحوه بهره برداری از محیط متغیر باشد. منابع طبیعی دو گروه هستند: گروه اول منابع قابل تجدیداند که شامل انرژی خورشید، اکوسیستم های جنگل، تالاب، مرتع، آب شیرین و گونه های ژنتیکی( قابل توارث)، و... هستند این منابع می توانند بر اثر استفاده بیش از حد انسان،  بهره برداری سریعتر از زمان لازم برای بازسازی آنها و نیز سیاست های نارسای حفاظت، نقصان پیدا کنند و به منابع غیر قابل تجدید بدل شوند.گروه دوم منابع غیر قابل تجدیداند مانند: سوخت های فسیلی، آهن، اورانیوم و...

در رابطه با استفاده از تکنولوژی که در زمان ما بسیار مهم بوده و همه سعی در سبقت گرفتن از رقبای خود را دارند و بی مهابا بدون در نظر گرفتن پی آمد ها، وارد عرصه فعالیت می شوند باید گفت: تکنولوژی نمی تواند یک منبع حیوانی منقرض،  یا یک سرزمین طبیعی را که در آن جاده سازی شده است را به حالت اول بازگرداند اما می تواند استفاده از منابع را با ارزیابی، بهره برداری منطقی، قانونمند و با ضابطه بهبود ببخشد و یا به دوباره سازی آنها کمک نماید.


ما امروزه با سرعتی شگرف کمر به نابودی تمامی منابع مان بسته ایم بعضی ها را بنا به پیشرفتمان در زمینه بهره برداری با شدت بیشتر و بعضی ها را هم بدلیل نداشتن تجهیزات، بیش از این نتوانسته ایم نابود کنیم و احتمالا در همین لحظات هم که شما این مطالب را می خوانید علاقه مندان بی وقفه به فکر راه های بهره مندی از منابعی هستند که کمتر توسط انسان دستکاری و ویران شده نه جلوگیری از تخریب بیشتر. مثالی از اقلام تخریبی که در کشور ما تهیه شده و اغلب جزء منابعی است که مورد بی مهری قرارگرفته، جنگل ها هستند

انسان در حال حاضر مهمترین عامل تعیین کننده ساختمان و پویایی اکوسیستم های جنگلی است اثرات جنگل ها بر تمدن نمایشگر اصلی است که بیان می دارد: جنگل ها هم تامین کننده ماده و هم انرژی انسان ها هستند این اکوسیستم ها اثرات متعددی بر سایر منابع دارند این اثرات از طریق سه گروه از مسیر های بهم پیوسته سببی بروز می نماید: این مسیر ها عبارتند از مسیر هایی که جنگل از طریق آنها بر آب، هوا، خاک و تغییرات میزان آب، مهیا برای سایر منابع مثل کشاورزی تاثیر می گذارند. همچنین  چنک (1968 ) اطلاعات مربوط به اثر جنگل بر زمین های زراعی را خلاصه نموده واظهار داشته که : بر طبق انتظار رشد محصولات کشاورزی در پناه درخت بیشتر است می توان گفت که در مناطقی که باد شدید می وزد محصول گیاهان در پناه درخت ۱۵درصد اضافه می شود و سودرمیک (1930 ) هم اثر جنگل ها بر تعدیل آب و هوا را یادآور می شود. مراجع علمی مانند کتاب ها و مقالات در این خصوص آنقدر متعددند که بررسی همه ی آنها در حالت خوشبینانه احتمالا به اندازه یک ترم دانشگاهی نیازمند وقت خواهد بود و فراموش نکنیم که علم در حال پیشروی است و حجم تمامی این اطلاعات در حال زیاد شدن است. البته افزایش این منابع تا زمانی ادامه می یابد که موجودات زنده این اکوسیستم ها به زندگی آرام خود ادامه می دهند اما به محض اینکه سدی برای توسعه تلقی شوند به سرعتی باور نکردنی به مدد تجهیزات تخریب از میان برداشته شده و به مرور جنگلی برای اکتشافات علمی وجود نخواهد داشت.

عامل بسیار مهمی که در استفاده از منابع همیشه نادیده گرفته می شود، "زمان" است در مبانی محیط زیست زمان یک منبع و نه یک متغییر مستقل است تمامی اکوسیستم های خرد و کلان بر روی زمین طی میلیون ها و هزاران سال بوجود آمده اند به عبارتی چنین خلقتی بخشی از یک تاریخ طولانی است که نه طبیعت امکان تکرار آن و نه ما فرصت دیدار دو باره اش را داریم. بنابراین برای یک اکوسیستم که بخش اعظم آن به خاطر فعالیت های ناپایدار رو به قهقرا گذارده در صورت احیاء، برای" زمان" که توالی های مختلف را در دل خود گنجانده نمی توان جایگزینی را پیدا نمود.

اما در کشور ما: علاقه بسیار زیادی حاکم است تا زمین های زیر جنگل را هر ساله برای رفع نیاز های بی پایان و به بهانه پیشرفت قربانی کنند.


هم چنین مدافعان رونق اقتصادی ، اغلب در فرآیند های تصمیم سازی، تصمیم گیری و برنامه ریزی در به اجرا درآوردن طرح ها، نظرات کارشناسی، استفاده از متخصصین در حوزه های مربوطه را جایز نمی دانند و در عوض تمامی منابع را لایزال تصور کرده و به گفته ی خانم کارسون: به زعم ایشان نه فقط جنگل ها بلکه جهان طبیعی یک مجموعه ی بی هویت از کالاست نه یک کل زنده ی هماهنگ. به نظر می رسد ما بیشتر در برخورد با مسائل معکوس عمل کرده ایم، مثلا خود را بیشتر برای خسارات و ویرانی سیل های ناشی از باران ها آماده کرده ایم تا مبادرت به تهیه تمهیدات لازم برای مهار و ذخیره این آب.

تالاب ها زمین های بایری هستند که می توان آنها را با ضایعات پسماند ها پر نمود و از روی کره زمین پاک کرد به جای آنکه از پتانسیل های زیبایی شناختی و بوم شناختی بی نظیرآنها استفاده کرد، گونه های جانوری بزرگ جثه که از نظر اکولوژیکی راس هرم غذایی هستند مثل پستاندارانی نظیر شیر، ببر، یوز پلنگ و... باید از بین بروند زیرا دام ها را شکار می کنند اما با نابودی این گونه ها به عبارت ساده ستون های زنجیره های غذایی درون اکوسیستم ها سست شده و نظام شبکه غذایی که از این زنجیره ها شکل گرفته از هم فرو می پاشد و آنجا تازه شروع مشکلات است.

به رغم تمامی مشکلات موجود باز هم امروز در رسانه ها نسبت به گذشته گاهی هم  خبرهای دلگرم کننده ای می شنویم که درواقع پرتوهای نوری هستند، گرچه کوچک اما روشنایی بخش. بنابراین باید تلاش نمود و امیدوار  بود که همه به درک جدیدی از ارزش های منابع طبیعی برسند و بدانندکه تمامی فعالیت های ما چه کوچک و چه بزرگ بر آینده ای که برای فرزندانمان می سازیم تاثیر خواهد گذاشت همچنین رونق و سلامتی در محیط های زیست فرسوده کاهش می یابد.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          

    آقای آلدئولئوپولد در کتاب سالنامه ی سند گاتنی می نویسد : کشف علمی برجسته ی قرن بیستم نه رادیو نه تلوزیون است بلکه پی بردن به پیچیدگی های زمین به حیث یک ارگانیسم بوده است نگه داشتن هر دنده و چرخ اولین شرط احتیاط از جانب یک تعمیر کار هوشمند است. پس همه بنا به نقش و توانایی های خود در جامعه نه فقط در مناسبت هایی که به نام طبیعت است و محدود به روز و هفته است بلکه همیشه و در همه ی زمان ها برای حفظ، احیاء و توسعه منابع طبیعی هوشمندانه  به جلو حرکت کنیم و بخاطر بسپاریم : 

- حفاظت از تمامیت حیات و دعوت بشریت به فروتنی، نه نخوت در مقابل طبیعت، و پذیرش خود به عنوان جزئی از آن.

- سلامت بوم شناختی هر جامعه به عنوان بخش اساسی منافع عامه تلقی می شود.

- قبل از آنکه تکنولوژی های افسارگسیخته دست به عمل زنند تمامی پیامد ها به طور کامل شناخته شوند.

- بر مبنای حقایق پیش برویم نه ادعاها.

- آمار مهم نیست باید روند تغییرات را بیابیم.

- محصولات مفید را نمی توان از گونه های منقرض شده برداشت کرد اگر سرزمین های وحشی رو به کاهش را به جای انهدام به خاطر یکی دو قطعه الوار یا چند هکتار زمین بیشتر در جهت یافتن مواد ژنتیکی معدن کاوی کنیم فواید اقتصادی درازمتدش به مراتب عظیم تر خواهد بود . گونه های نجات یافته ممکن است در رونق مجدد چوب بری کشاورزی، پزشکی و سایر منابع مورد استفاده قراربگیرند . سرزمین های وحشی به چاه جادو می مانند هر چه از آن دانش و فایده بیشتر بیرون می کشیم چیز های بیشتری برای برداشت باقی می ماند.


مهندس عارفه عباس فرد

نظرسنجی

فعالیت موسسه زیست محیطی کیمیای سبز را چگونه ارزیابی میکنید؟

آمار بازدید از سایت